Nghịch lý thanh toán tức thời: Tốc độ nhanh có gây hại cho thị trường?

• Quyết toán tức thì (Atomic settlement) loại bỏ rủi ro tín dụng nhưng tạo ra một nghịch lý về vốn khi yêu cầu ký quỹ đầy đủ cho mỗi giao dịch.
• Hoa Kỳ đã chuyển sang quyết toán T+1 vào năm 2024, trong khi Châu Âu, Anh, và Châu Á dự kiến sẽ theo sau vào năm 2027.
• Mặc dù khối lượng chuyển khoản stablecoin đã vượt quá 1,8 nghìn tỷ USD, việc mất đi hiệu quả "bù trừ ròng" (netting) có thể làm tăng chi phí giao dịch và mang lại lợi thế cho các trung gian quy mô lớn.

Sự chuyển mình hướng tới thị trường tức thời

Thị trường tài chính đang trải qua một sự biến đổi nhanh chóng hướng tới các chu kỳ quyết toán ngắn hơn. Vào năm 2024, Hoa Kỳ đã chuyển thị trường chứng khoán sang quyết toán T+1, và các khu vực lớn khác, bao gồm Châu Âu, Vương quốc Anh và một phần của Châu Á, dự kiến sẽ áp dụng những thay đổi tương tự vào năm 2027. Xu hướng này đang được đẩy đến giới hạn cuối cùng bởi công nghệ blockchain và tài sản mã hóa, cho phép quyết toán tức thì. Trong mô hình này, việc chuyển giao tài sản và thanh toán diễn ra đồng thời, giúp loại bỏ rủi ro tín dụng của đối tác. Tiềm năng công nghệ này đã thúc đẩy khối lượng giao dịch stablecoin lên hơn 1,8 nghìn tỷ USD.

Nghịch lý của quyết toán tức thì

Bất chấp tốc độ vận hành, Chris Kim, CEO và đồng sáng lập của Axis, cảnh báo về một "nghịch lý" khi quyết toán nhanh hơn dẫn đến giảm hiệu quả tài chính. Các hệ thống truyền thống như T+2 hoặc T+1 cho phép "bù trừ ròng", nơi các nhà tạo lập thị trường và các trung tâm thanh toán tổng hợp nhiều giao dịch và chỉ quyết toán vị thế ròng cuối cùng. Điều này cho phép một nguồn vốn nhỏ hỗ trợ một khối lượng giao dịch khổng lồ. Ngược lại, quyết toán tức thì (T+0) yêu cầu mỗi giao dịch phải được nạp đủ tiền và quyết toán ngay lập tức.

Sự thay đổi này giới thiệu một số hạn chế về vốn:

• Giảm hiệu quả thanh khoản do vốn bị khóa vào các giao dịch riêng lẻ thay vì luân chuyển qua nhiều lệnh.
• Chi phí vận hành cao hơn cho các quỹ đầu cơ quy mô vừa và các công ty phải duy trì bộ đệm tiền mặt lớn hơn.
• Khả năng giãn chênh lệch giá (spread) đối với các nhà đầu tư nhỏ lẻ khi các nhà cung cấp thanh khoản chuyển chi phí ký quỹ tăng thêm sang người dùng.

Thay đổi vai trò của các trung gian thị trường

Dữ liệu từ NSCC liên quan đến việc chuyển sang T+1 cho thấy mặc dù Quỹ thanh toán đã giảm khoảng 3 tỷ USD (23%), các công ty vẫn bị buộc phải quản lý thanh khoản và tài sản thế chấp trong các khung thời gian chặt chẽ hơn nhiều. Chris Kim gợi ý rằng thay vì loại bỏ các trung gian, quyết toán tức thì thực tế có thể trao thêm quyền lực cho họ. Các ngân hàng lớn và tổ chức tài chính có khả năng điều phối thanh khoản ở quy mô lớn sẽ trở nên thiết yếu, cung cấp các bộ đệm vốn cần thiết để giữ cho thị trường hoạt động. Vai trò của trung gian không biến mất mà đang chuyển dịch sang việc điều phối vốn và quản trị rủi ro trong môi trường thời gian thực.

Đổi mới và khả năng phục hồi của thị trường

Để giảm thiểu những trở ngại do quyết toán tức thời gây ra, ngành công nghiệp đang tìm kiếm các giải pháp cơ sở hạ tầng mới. Các khái niệm như nhóm thanh khoản (liquidity pooling), bù trừ ròng thời gian thực, và tối ưu hóa ký quỹ xuyên sàn đang được phát triển để khôi phục hiệu quả đã mất khi từ bỏ quyết toán chậm. Tương lai của thị trường tài chính có khả năng sẽ được định nghĩa bởi các công ty có thể kết hợp thành công tốc độ của công nghệ blockchain với kỷ luật vận hành cần thiết để quản lý các dòng vốn tốc độ cao.