Chiến sự Iran: Kinh tế toàn cầu bất ổn, giá dầu tăng vọt

• Hạ tầng năng lượng toàn cầu đang đối mặt với những thiệt hại dài hạn sau các cuộc tấn công vào các cơ sở của Iran và Qatar, với thời gian sửa chữa dự kiến kéo dài nhiều năm.
• Giá dầu đã tăng mạnh, với dầu thô Brent đạt mức 105,32 USD và dầu thô tiêu chuẩn Mỹ chạm mức 99,64 USD mỗi thùng.
• Eo biển Hormuz, điểm trung chuyển quan trọng của 20% lượng dầu thế giới, thực tế đã bị đóng cửa, gây ra sự gián đoạn nguồn cung lớn nhất trong lịch sử.
• Các chuyên gia kinh tế cảnh báo về một cuộc suy thoái toàn cầu đang cận kề và sự trở lại của tình trạng lạm phát đình trệ kiểu những năm 1970 do chi phí tăng cao và tăng trưởng chậm lại.

Sự phá hủy hạ tầng năng lượng

Cuộc xung đột đang diễn ra giữa Iran, Hoa Kỳ và Israel đã chuyển từ biến động thị trường tạm thời sang thiệt hại cấu trúc vĩnh viễn. Vào ngày 18 tháng 3, một cuộc tấn công vào cảng khí đốt tự nhiên Ras Laffan của Qatar—nơi sản xuất 20% lượng khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG) của thế giới—đã dẫn đến việc mất 17% công suất xuất khẩu của quốc gia này. QatarEnergy cho biết việc khôi phục cơ sở này có thể mất tới 5 năm.

Christopher Knittel, một nhà kinh tế năng lượng tại MIT, lưu ý rằng trong khi những gián đoạn ban đầu được dự báo là ngắn hạn, việc phá hủy hạ tầng thực tế đảm bảo rằng các hệ lụy kinh tế của cuộc chiến này sẽ kéo dài. Quan điểm này được củng cố bởi Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), cơ quan mô tả tình hình hiện tại là sự gián đoạn nguồn cung đáng kể nhất từng được ghi nhận trong lịch sử thị trường dầu mỏ toàn cầu.

Tác động thị trường và cú sốc dầu mỏ

Cuộc xung đột đã gây ra một cuộc khủng hoảng năng lượng ngay lập tức khi Iran đóng cửa hiệu quả Eo biển Hormuz vào ngày 28 tháng 2 để đáp trả các cuộc tấn công. Sự phong tỏa này đã chặn đứng việc vận chuyển khoảng 20 triệu thùng dầu mỗi ngày.

• Giá dầu thô Brent đã tăng 3,4% vào thứ Sáu, đóng cửa ở mức 105,32 USD, tăng từ khoảng 70 USD trước khi xung đột bắt đầu.
• Dầu thô Mỹ tăng 5,5% lên mức 99,64 USD mỗi thùng.
• Giá phân Urê đã tăng 50%, trong khi Amoniac tăng 20%, đe dọa an ninh lương thực toàn cầu.

Gita Gopinath, cựu kinh tế trưởng của IMF, cảnh báo rằng tăng trưởng toàn cầu có thể giảm từ 0,3 đến 0,4 điểm phần trăm nếu giá dầu duy trì ở mức cao cho đến năm 2026. Ngoài ra, Gregory Daco từ EY-Parthenon đã nâng xác suất suy thoái kinh tế Mỹ lên 40%, so với mức rủi ro bình thường là 15%.

Áp lực kinh tế toàn cầu và việc phân phối hạn chế

Các quốc gia đang phát triển đang phải gánh chịu hậu quả nặng nề nhất của cuộc khủng hoảng, khi phải đấu tranh để cạnh tranh cho nguồn cung năng lượng hạn chế. Tại Châu Á, nơi có hơn 80% lượng dầu và LNG đi qua Eo biển Hormuz, các quốc gia đã thực hiện các biện pháp tiết kiệm quyết liệt:

• Philippines đã giảm tuần làm việc của chính phủ xuống còn 4 ngày và hạn chế sử dụng điều hòa nhiệt độ.
• Thái Lan yêu cầu nhân viên công quyền sử dụng cầu thang bộ thay vì thang máy để tiết kiệm điện.
• Ấn Độ đang ưu tiên nguồn cung LPG cho các hộ gia đình, khiến các doanh nghiệp địa phương phải cắt giảm giờ làm việc hoặc đóng cửa.
• Hàn Quốc đã tái áp đặt mức trần giá nhiên liệu và hạn chế sử dụng phương tiện cá nhân đối với nhân viên công quyền.

Tại Hoa Kỳ, mặc dù sản lượng nội địa mang lại sự bảo vệ nhất định, người tiêu dùng vẫn cảm nhận được áp lực tại các trạm xăng. AAA báo cáo rằng giá xăng trung bình đã tăng lên gần 4 USD mỗi gallon, từ mức 2,98 USD của một tháng trước. Mark Zandi từ Moody’s Analytics nhấn mạnh rằng gánh nặng tâm lý và kinh tế từ những chi phí này đang làm giảm đáng kể niềm tin của người tiêu dùng.